Kan je voor je 30ste een uitstrijkje laten maken?

Vanaf je 30ste word je uitgenodigd voor het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Maar wat als je voor die tijd klachten hebt? Dan hoef je niet te wachten en kun je een afspraak bij de huisarts maken voor een uitstrijkje. Is dat niet vreemd? En wat zijn klachten waarvoor je aan de bel moet trekken?

Wanneer langs de huisarts voor een uitstrijkje

Je kunt altijd terecht bij je huisarts als je (vaginale) klachten hebt. Ook als je jonger bent dan 30. Het is niet raar om daarover contact op te nemen, juist heel verstandig! Je hoeft niet te wachten tot je de eerste uitnodiging voor het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker krijgt.

Wat zijn klachten waar je bijvoorbeeld contact met je huisarts voor op kunt nemen? Denk aan pijn, tussentijdse bloedingen, bloedverlies tijdens/na seks of andere afscheiding of geur daarvan. Als je onzeker bent of twijfelt of je onderzocht moet worden, is het altijd wijs om te bellen. Jij kent je lijf het beste.

Hoe werkt een uitstrijkje?

Het RIVM geeft een goede uitleg over hoe een uitstrijkje werkt. Ook zo als je buiten het bevolkingsonderzoek langskomt werkt het zo. Let wel: als je buiten het bevolkingsonderzoek komt, is het afhankelijk van je zorgverzekering wat er vergoedt wordt.

Alles over de zelfafnameset

HPV kan bij vrouwen baarmoederhalskanker veroorzaken. Daarom krijgt in Nederland iedere vrouw vanaf haar 30ste iedere 5 jaar een uitnodiging om mee te doen aan het bevolkingsonderzoek. Veel vrouwen vinden dat best spannend. Vind je het zo vervelend om bij de huisarts een uitstrijkje te maken dat het een reden is om je niet te laten controleren op HPV? Dan biedt de zelfafnameset uitkomst.

Hoe vraag je de zelfafnametest aan?

Je krijgt van bevolkingsonderzoek Nederland een uitnodiging om mee te doen aan het bevolkingsonderzoek als je 30 jaar wordt. Als je die uitnodiging hebt ontvangen, dan kun je eenmalig de zelfafnameset aanvragen via Mijn Bevolkingsonderzoek. Als je dat liever niet via deze website doet, dan kun je ook de informatielijn bellen of een e-mail sturen. Alle gegevens vind je in de uitnodiging of op bevolkingsonderzoeknederland.nl.

Hoe werkt de zelfafnametest?

Als je de zelfafnameset hebt aangevraagd krijg je vanzelf het pakketje om de test af te nemen thuisgestuurd. Als je het ontvangen hebt, dan was je je handen en maak je de verpakking open. Je ziet dan een roze stick met een borsteltje. Deze breng je in en draai je vijf keer rond. Vervolgens verpak je de stick weer in de daarvoor bestemde verpakking en stuur je het op naar het lab voor onderzoek. Binnen drie tot vier weken ontvang je de uitslag per post.

Zelfafnameset bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Bron foto: RIVM.

Het is goed om te weten dat ze bij de zelfafnameset alleen kunnen controleren of je HPV hebt of niet. Als blijkt dat je HPV hebt, moet je alsnog naar de huisarts om een uitstrijkje te laten maken. Dit uitstrijkje kan namelijk wel gecontroleerd worden op afwijkende cellen. Dat is heel belangrijk, want als die cellen op tijd gevonden worden, dan kun je voorkomen dat je baarmoederhalskanker krijgt.

Je vindt op de website van het RIVM een uitgebreide gebruiksaanwijzing van de zelfafnameset.

Waar kun je de zelfafnameset kopen?

Online kun je ook een zelfafnameset kopen. Het RIVM kan niet garanderen dat deze betrouwbaar is en daarom wordt het afgeraden. De zelfafnameset die voor het bevolkingsonderzoek wordt gebruikt is dat wel.

Twijfel je of je mee wilt doen? Of tussen een zelfafnameset en een uitstrijkje bij de huisarts? Informeer je over de voors en tegens en beslis waar jij je het prettigst bij voelt. Realiseer je wel dat niets doen geen optie is. Als je niet gecontroleerd wordt op HPV, dan kun je dus kanker krijgen.

Doet een uitstrijkje pijn?

Vanaf je 30ste krijg je een uitnodiging voor het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Dan wordt er iedere vijf jaar een uitstrijkje gemaakt. Als je voor die leeftijd of op andere momenten klachten hebt, kun je altijd langs de huisarts om eerder een uitstrijkje te laten maken. De vraag die ik zelf heel vaak krijg is: doet dat uitstrijkje pijn?

Ik val maar gelijk met de deur in huis: die vraag kan ik eigenlijk niet voor je beantwoorden. Het is voor iedereen anders. Zelf vond ik het geen pijn doen. Het is niet mijn favoriete bezigheid, want het is gewoon even ongemakkelijk, maar pijn heb ik bij mijn uitstrijkjes eigenlijk niet gehad. Het is daarnaast ook in een paar minuten gepiept.

Hoe werkt een uitstrijkje?

Om je nog wat verder gerust te stellen is het goed dat je je inleest in wat er tijdens zo’n uitstrijkje gebeurt. Dat ben je wat minder gespannen en dat helpt alleen maar. Het uitstrijkje wordt bij je huisarts, vaak door de doktersassistent, of gynaceoloog gemaakt.

Als je wordt geroepen, dan zal er eerst nog even kort worden uitgelegd wat er gaat gebeuren. Daarna kun je je onderkleding uitdoen en in de stoel gaan liggen. Op de stoel zitten twee beugels waar je je benen in legt. Vervolgens brengt degene die het uitstrijkje doet een eendenbek naar binnen. Een eendenbek is een hulpmiddel om ervoor te zorgen dat de arts of assistent goed kan zien wat ze doen. Het inbrengen van de eendenbek kan even ongemakkelijk zijn of koud aanvoelen. Probeer te ontspannen. Vaak wordt er ook wat glijmiddel op de eendenbek aangebracht, zodat deze wat makkelijker naar binnengaat.

Dan wordt er met een groot wattenstaafje even rondgedraaid van binnen, langs je baarmoedermond. Dat kan even onprettig aanvoelen, maar is voorbij voordat je je dat realiseert. Wat er is afgenomen wordt naar het lab gestuurd. Jij kunt je ondertussen talweer aankleden. Het kan zijn dat je een beetje gaat bloeden, dan krijg je een maandverbandje mee.

De uitslag volgt per brief (bevolkingsonderzoek) of je wordt gebeld. Dat hangt af van de reden van je uitstrijkje en je uitslag.

Tips om het uitstrijkje minder spannend te maken

Trek wat gemakkelijks aan. Iets waar je je prettig in voelt en wat je makkelijk uit kan trekken. Ik vond het in het begin fijn om een wat langer shirt aan te hebben, zodat je jezelf net wat meer kan bedekken.
Zeg tegen degene die het uitstrijkje doet dat je het spannend vindt. Het uitspreken vermindert de spanning vaak al.
Probeer als je in de stoel ligt te ontspannen. Dan gaat het allemaal net wat makkelijker. Wat mij erg heeft geholpen is twee handen op m’n buik en de focus op mij ademhaling leggen.
Realiseer je dat het voor je arts werk is en hij of zij altijd professioneel met de situatie zal omgaan.
Als het je eerste keer is kan het ook helpen om het er met vriendinnen over te hebben. Dan hoor je verschillende ervaringen.
Wees een beetje lief voor jezelf.

Zelfafnameset

Denk je leuk en aardig, maar mij echt niet gezien? Je kunt ook een zelfafnameset aanvragen. Dan maak je zelf thuis een uitstrijkje en dat stuur je op voor onderzoek. Als daaruit blijkt dat je HPV hebt, moet je wel alsnog naar de huisarts.

Lees hoe je de zelfafnametest aanvraagt

Als er bijzonderheden zijn is het altijd goed om dit aan je huisarts te melden. En denk als je het heel spannend vindt vooral aan waarom je het doet. Door jezelf regelmatig te laten checken en bij klachten naar de huisarts te gaan voorkom je waarschijnlijk veel meer gedoe. Gedoe dat kanker heet.

Wat is HPV en waarom wil je dat weten?

HPV is een virus (het humaan papillomavirus). Er zijn verschillende typen, de twee gevaarlijkste varianten zijn 16 en 18, want die leiden het vaakst tot kanker. Baarmoederhalskanker is één van de bekendste kankers die je kunt oplopen van HPV. Daarnaast kan je ook kanker van de anus, penis, vagina, schaamlippen, en de mond- en keelholte krijgen van dit virus.

Hoe krijg je HPV?

HPV krijg je door seksueel contact met iemand die het virus bij zich draagt. Onder seksueel contact wordt niet alleen penetratie verstaan, maar ook orale seks. En zelfs van het aanraken van de penis of vagina kun je al HPV krijgen. Een condoom beschermt niet volledig. Het virus kan namelijk ook worden overgedragen via de huid, handen en mond. Het is dus een heel besmettelijk virus wat meestal geen klachten geeft. Gelukkig! Alleen dat maakt wel dat je het makkelijk kunt krijgen en doorgeven zonder dat je het weet.

Is HPV gevaarlijk?

Bijna iedereen krijgt wel een keer HPV. Acht op de tien mensen raken één of meerdere keren in hun leven met het virus besmet. De meeste van ons worden er niet ziek van en ons lijf ruimt het vaak binnen twee jaar zelf weer op. Bij 10 tot 20% van de mensen gebeurt dat helaas niet. Dan kan HPV genitale wratten en op de lange termijn kanker veroorzaken. Het virus krijgt dan de kans om gezonde cellen te veranderen. Dit duurt wel tien tot vijftien jaar. In Nederland krijgen naar schatting jaarlijks ruim 1.100 vrouwen en bijna 400 mannen kanker door HPV.

Wat kun je tegen HPV doen?

Een infectie met HPV is heel lastig te voorkomen, omdat het zo’n besmettelijk virus is. Je kunt je laten vaccineren tegen HPV. Jongens en meisjes krijgen vanuit het Rijksvaccinatieprogramma vanaf 2022 in het jaar dat ze 10 worden gratis vaccinaties aangeboden. De vaccinatie werkt het beste als hij gegeven wordt voordat je in aanraking komt met HPV. Dat wil niet zeggen dat het daarna geen effect meer heeft om je te laten vaccineren. Praat hierover met je huisarts of gynaecoloog. Helaas betaal je na je 18de wel zelf voor de vaccinatie.

Daarnaast worden vrouwen tussen de 30-60 jaar uitgenodigd om mee te doen aan het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Er wordt een uitstrijkje gemaakt en dat wordt onderzocht. Ook als je gevaccineerd bent is het trouwens belangrijk dat je wel meedoet. Het vaccin beschermt niet tegen alle HPV-typen die kanker kunnen veroorzaken.

Het is belangrijk om te weten wat HPV is en wat je er tegen kunt doen, zodat je kunt voorkomen dat je kanker krijgt. Vaccineren en/of meedoen aan het bevolkingsonderzoek is een klein ongemak ten opzichte van het misschien wel ongeneeslijk ziek worden. Ga bij twijfels altijd langs je huisarts.

Bronnen

RIVM
Rijksvaccinatieprogramma